Đông y cho rằng “Thận khai hoa ra tóc”. Khi Thận tinh đầy đủ, tóc thường đen, bóng, chắc khỏe. Khi Thận tinh suy yếu, tóc dễ bạc sớm, khô xơ, rụng nhiều hoặc mọc chậm.

Thận sinh tủy, tủy nuôi não. Khi Thận tinh không đủ, não tủy thiếu sự nuôi dưỡng, dễ sinh chóng mặt, nặng đầu, cảm giác thiếu tỉnh táo.

Thận chủ chí, liên quan đến ý chí, trí nhớ và sức bền tinh thần. Thận tinh hư lâu ngày có thể khiến người mệt mỏi, hay quên, thiếu tập trung, làm việc nhanh đuối sức.

Tuy Can khai khiếu ra mắt, nhưng Can và Thận có mối liên hệ rất mật thiết. Đông y có câu “Can Thận đồng nguyên”. Khi Thận tinh suy, Can huyết cũng dễ thiếu, từ đó mắt khô, hoa mắt, nhìn mờ, dễ mỏi mắt.

Thận khai khiếu ra tai. Thận tinh bất túc, âm hư hỏa vượng có thể làm hư hỏa bốc lên vùng tai, gây ù tai, nhất là khi về đêm hoặc lúc yên tĩnh.

Đây không hẳn là đỏ mặt do ngại ngùng, mà theo Đông y có thể liên quan đến hư hỏa không được thu giữ. Thận chủ tàng, tinh đủ thì có khả năng phong tàng; tinh hư thì hỏa dễ bốc lên trên.

Thận chủ thủy, ứng với màu đen. Khi Thận hư, thủy không chế được hỏa, hư hỏa xông lên mặt, khí huyết vận hành kém, dễ sinh huyết ứ, sạm nám, đốm nâu hoặc da xỉn màu.

Có những trường hợp không phải do thực hỏa, mà là hư hỏa bốc lên. Nếu chỉ thanh nhiệt quá mức, cơ thể có thể càng yếu. Gốc cần được nhìn theo hướng tư dưỡng Thận âm, nuôi phần âm dịch bên trong.

Thận chủ cốt, sinh tủy; răng là phần dư của xương. Khi Thận tinh không đủ, xương và răng thiếu sự nuôi dưỡng, dễ ê buốt, yếu chân răng, lung lay.

Sự phát triển của xương cốt có liên quan mật thiết đến Thận tinh. Trẻ nhỏ Thận khí chưa đầy đủ có thể chậm mọc răng, chậm cứng cáp. Người lớn tuổi Thận tinh suy dần nên dễ đau nhức xương khớp, loãng xương, dễ mỏi gối.

Đông y nói “eo là phủ của Thận”. Đau lưng do hư thường âm ỉ, mỏi sâu, thích được xoa bóp, chườm ấm, nghỉ ngơi thì dễ chịu hơn. Nếu Thận dương hư thường kèm cảm giác lạnh vùng lưng eo.

Thận chủ cốt, lưng gối là nơi dễ biểu hiện sự suy yếu của Thận khí. Người Thận hư thường thấy gối mềm, leo cầu thang mỏi, đứng lâu thấy yếu chân.

Thận chủ thủy, quản sự đóng mở của bàng quang. Khi Thận khí hư, khả năng khí hóa và cố nhiếp suy giảm, dễ tiểu đêm, tiểu nhiều, tiểu không hết, hoặc són tiểu khi ho, cười, vận động.

Đây thường là biểu hiện của Thận dương hư. Dương khí giống như “ngọn lửa” làm ấm cơ thể. Khi lửa Thận suy, người dễ lạnh sâu từ bên trong, thích ấm, ngại gió lạnh.

Nếu Thận âm hư, cơ thể thiếu phần âm dịch để làm mát và giữ hỏa. Khi đó dễ xuất hiện cảm giác nóng trong, bứt rứt, ngủ hay ra mồ hôi, miệng khô, họng khô.

Thận âm không đủ thì không nuôi được Tâm âm, dễ sinh Tâm Thận bất giao. Người bệnh có thể khó ngủ, ngủ chập chờn, hay mơ, tỉnh giấc giữa đêm.

Thận là gốc của tiên thiên, Tỳ Vị là gốc của hậu thiên. Khi Thận tinh suy, cơ thể dễ mệt sâu, không chỉ là mệt do làm việc nhiều mà là cảm giác hao hụt năng lượng từ bên trong.

Thận tinh liên quan mật thiết đến sinh lực và khả năng sinh sản. Khi Thận tinh hư, nam nữ đều có thể giảm ham muốn, cơ thể lạnh, mệt, kém hưng phấn, tinh thần uể oải.

Với phụ nữ, Thận tinh là nền tảng của Thiên quý, liên quan đến kinh nguyệt và khả năng sinh sản. Thận hư có thể khiến kinh ít, kinh thưa, đau bụng kinh do lạnh, khó thụ thai hoặc cơ thể nhanh suy sau sinh.

Khi tinh huyết không đủ nuôi dưỡng, da dễ khô, thiếu độ căng, sắc mặt sạm, kém nhuận. Đây là lý do Đông y thường nhìn lão hóa không chỉ ở da, mà ở phần tinh – khí – huyết bên trong.

Trong ngũ chí, Thận liên quan đến cảm xúc sợ. Khi Thận khí suy, người dễ bất an, thiếu vững vàng, dễ giật mình, thiếu sự quyết đoán và sức chịu đựng.

Thận có chức năng nạp khí. Khi Thận khí yếu, khí không được nạp sâu xuống dưới, người dễ hụt hơi, thở nông, nói lâu mệt, vận động nhẹ đã thấy đuối.

Thận chủ thủy, nếu khí hóa kém, nước trong cơ thể vận hành không tốt, có thể gây phù nhẹ, nặng chân, người trì trệ, nhất là về chiều hoặc khi đứng lâu.

Đường kinh Thận đi từ lòng bàn chân lên. Khi Thận khí suy yếu, vùng gót chân, lòng bàn chân có thể đau mỏi, lạnh hoặc cảm giác thiếu lực khi đi lại.

Thận tinh giống như kho dự trữ sâu của cơ thể. Khi kho này hao hụt, người bệnh thường lâu hồi sức, dễ tái mệt, làm một chút đã đuối, ngủ dậy vẫn chưa thấy khỏe.

Khi Thận tinh suy, cơ thể có thể xuất hiện nhiều dấu hiệu lão hóa cùng lúc: tóc bạc, răng yếu, lưng gối mỏi, ngủ kém, trí nhớ giảm, da sạm, sinh lực giảm. Đây là lúc cần quay về dưỡng gốc, không chỉ xử lý từng triệu chứng riêng lẻ.